Een beter overheidsbeleid door innovatie
In Let’s Talk Innovation delen experts, beleidsmakers en innovators hun visie en inzichten over innovatie. Ontdek inspirerende gesprekken over trends, uitdagingen en baanbrekende oplossingen die de toekomst van de publieke sector vormgeven.
Een beter overheidsbeleid door innovatie
| door Nido. 30 april 2024
Nido sprak in een interview met Martin Ruebens, projectmanager Publieke Sector Innovatie en trekker van het INO-netwerk bij de Vlaamse Overheid, over de essentie van innovatie, de uitdagingen binnen de publieke sector en de noodzaak van een nieuwe aanpak. Met een schat aan ervaring biedt Martin inzicht in de complexiteit van innovatie en de weg naar een meer dynamische overheid.
Martin, wat betekent innovatie voor jou?
Martin: Innovatie betekent voor mij niet alleen het omarmen van nieuwe technologieën, maar ook het heroverwegen van de rol van de overheid. We moeten niet langer veronderstellen dat wij als overheid alle antwoorden hebben op maatschappelijke problemen. De grootste uitdaging ligt in het durven aanvaarden van een andere rol en het actief betrekken van burgers bij het identificeren en oplossen van problemen. Dit vereist een verschuiving naar samenwerking en participatie.
De traditionele benaderingen van de overheid, zoals het aankopen van oplossingen of het verlenen van subsidies, zijn niet langer toereikend in een snel veranderende wereld. We moeten nieuwe instrumenten en benaderingen ontwikkelen, zoals innovatieve aanbestedingen, om beter tegemoet te komen aan de behoeften van de samenleving.
Innovatie gaat dus niet alleen over technologie, maar ook over het heroverwegen van onze manier van denken en handelen als overheid, waarbij participatie en samenwerking met burgers centraal staan.
Kan je dat wat concreter maken?
Martin: In de afgelopen jaren heeft de Vlaamse overheid innovatieve benaderingen toegepast om sociale problemen aan te pakken, zoals het initiatief “Iedereen verdient vakantie” dat mensen in armoede toegang geeft tot betaalbare vakanties. Dit initiatief bracht verschillende belanghebbenden samen, waaronder armoede-organisaties, de horeca en lokale overheden, om vakantiefaciliteiten tegen verlaagde prijzen aan te bieden zonder veel financiële steun van de overheid.
Deze aanpak van faciliteren in plaats van subsidiëren heeft al geleid tot het genieten van betaalbare vakanties door 100.000 mensen per jaar in Vlaanderen, maar er is nog ruimte voor verdere toepassing van dergelijke benaderingen.
Het is mijn droom dat de overheid zich meer toelegt op het creëren van kaders en mogelijkheden in plaats van alleen financiële steun te bieden. Hoewel de financiële middelen beperkter worden, geloof ik dat deze nieuwe rol een even grote, zo niet grotere, impact kan hebben.
Echter, het omarmen van deze benadering vergt moed.
We moeten als overheid durven toegeven dat we niet altijd de antwoorden hebben.
Welke hefbomen en obstakels zie je binnen de publieke sector?
Martin: In de publieke sector zijn er zowel hefbomen als obstakels voor innovatie. Een belangrijk obstakel is de politieke cultuur die gericht is op persoonlijke profilering en de invloed van sociale media, wat resulteert in kortetermijndenken. Dit staat haaks op de behoefte aan een overheid die zich richt op langetermijnperspectieven.
Het creëren van een cultuur waarin ruimte is voor experimenten en nieuwe ideeën is essentieel voor innovatie.
Gelukkig zie ik ook positieve ontwikkelingen. Ik merk dat er veel mooie initiatieven zijn en mensen die nieuwe ideeën durven te omarmen. Echter, velen voelen zich nog onzeker over hoe ver ze kunnen gaan en in welke omgeving ze hun ideeën kunnen uiten.
De belangrijkste factor voor een innovatieve overheid is het bieden van ruimte aan medewerkers om ideeën te uiten en verder te gaan dan de status quo. Dit vergt een verandering in de managementstijl, weg van een cultuur van beheersbaarheid en angst voor kritiek, naar een cultuur van experimenteren en leren. Gelukkig zie ik een generatiewissel in Vlaanderen, wat nieuwe kansen biedt voor een meer innovatieve benadering binnen de overheid.
Is het tijd voor een nieuwe “moonshot” om innovatie te versnellen?
Martin: In 2002 maakte ik deel uit van een projectteam voor beter bestuur op Vlaams niveau, vergelijkbaar met Copernicus. Helaas stuitte ik op grote weerstand binnen de organisatie bij het uitrollen van dit ambitieuze plan. Ik geloof nu meer in verandering die geleidelijk insijpelt en zich als een olievlek verspreidt, in plaats van een grootschalig project dat weerstand oproept.
Dit betekent echter niet dat de ambitie laag moet liggen, maar dat de manier van benadering cruciaal is. Bijvoorbeeld, ons concept van “Civil Entrepreneur” wint steeds meer steun omdat het ambtenaren zelfleiderschap biedt en de traditionele hiërarchie uitdaagt.
Dit biedt een duurzame manier om verandering teweeg te brengen.
Ik pleit voor lichte governancestructuren en een aanpak die gericht is op het mobiliseren van mensen die geloven in een andere aanpak.
Wat heeft de Vlaamse overheid nodig om innovatie te stimuleren?
Martin: In Vlaanderen, zoals elders, bestaan er tal van zinvolle initiatieven op het gebied van innovatie binnen verschillende beleidsdomeinen. Echter, deze trajecten vinden elkaar te weinig. Er is een nood aan interne samenwerking die nog moet worden ingevuld . In de voorbereiding van het nieuwe regeerakkoord worden verlangens gebundeld, maar het ontbreekt aan concrete plannen voor samenwerking tussen domeinen.
Het platform INO bleek verrassend effectief in het samenbrengen van mensen die elkaar anders nooit zouden hebben ontmoet. Dit leidde tot nieuwe samenwerkingsverbanden en kennisuitwisseling. Ik had dit onderschat, maar het potentieel van mensen samen te brengen is enorm. Kennismaking is slechts de eerste stap; samenwerking is de volgende cruciale fase. Het is belangrijk om in te zetten op blijvende uitwisseling van ideeën en lopende trajecten om synergieën te creëren.
Ik geloof sterk in de kracht van samenwerking om een meer innovatieve overheid te bereiken
Ons initiatief INO heeft geleerd dat er geen kant-en-klare oplossingen zijn; het draait om gezond verstand en een open houding. Management moet medewerkers aanmoedigen om deel te nemen aan netwerken en te luisteren naar anderen, wat onverwachte voordelen kan opleveren.
Dankjewel Martin, voor het delen van je diepgaande inzichten en ervaringen.
In ons gesprek met Martin wordt duidelijk dat innovatie binnen de overheid een veelzijdig proces is, waarbij het heroverwegen van traditionele denkwijzen en het stimuleren van samenwerking cruciaal zijn.
Door een andere, eerder faciliterende rol te omarmen, kan de overheid haar rol als motor van positieve verandering waarmaken.
