Innovatie is buiten de platgetreden paden gaan!
In Let’s Talk Innovation delen experts, beleidsmakers en innovators hun visie en inzichten over innovatie. Ontdek inspirerende gesprekken over trends, uitdagingen en baanbrekende oplossingen die de toekomst van de publieke sector vormgeven.
Innovatie is buiten de platgetreden paden gaan!
| door Nido. 6 november 2024
Hoe kan die innovatie echt worden doorgevoerd en gedragen worden door de mensen op de werkvloer? Nido sprak met Ibrahim Ouassari, oprichter van MolenGeek, een koploper op het gebied van sociale en digitale innovatie. Met een breed scala aan opleidingen maakt hij de digitale wereld voor iedereen toegankelijk.
Ibrahim deelt zijn visie op de uitdagingen waar organisaties mee te maken hebben, waarom het nodig is om risico’s te nemen en waarom het zo belangrijk is om de ervaringen van mensen die in de praktijk staan, mee te nemen om goede oplossingen te ontwikkelen.
Wat betekent ‘innoveren’ voor jou?
Ibrahim: Voor mij betekent innoveren dat je je niet beperkt tot wat al bestaat. Het is de bestaande situatie ter discussie stellen. Innovatie betekent dat je het systeem en de soms vastgeroeste gewoontes uitdaagt om betere resultaten te behalen. Innovatie is durven de grenzen te verleggen en jezelf opnieuw uitvinden.
Een goed voorbeeld van een situatie waarin de regels hebben losgelaten, was tijdens een hackathon die we samen met een van onze partners organiseerden. Onze jongeren moesten oplossingen bedenken met behulp van kunstmatige intelligentie (AI). Het team dat eruit sprong, koos ervoor om een concreet probleem aan te pakken: de hoge energiekosten voor gezinnen. Ze hielden zich niet aan de opdracht – het verplicht gebruik van AI – maar bedachten wel een waardevol voorstel. Daarmee bewezen ze dat buiten de lijntjes kleuren kan leiden tot slimme, praktische oplossingen. Dát is innovatie: anders durven denken om echte problemen op te lossen, zelfs als dat betekent dat je regels moet negeren!
Om te innoveren moet je risico’s durven nemen en het gewoon doen.
Dus innovatie betekent ook tegen de stroom ingaan?
Ibrahim: Soms is het juist het bestaande systeem dat je dwingt om onconventionele oplossingen te vinden. De strikte regels en trage processen, die vaak typisch zijn voor de publieke sector, kunnen als obstakels aanvoelen. Om vooruit te komen, moet je soms de grenzen van die regels opzoeken. Sommige beperkingen kunnen juist kansen bieden voor innovatie en je uitdagen om procedures volledig te herdenken.
Om te innoveren moeten we verder kijken dan de opties die worden aangeboden. Managers met een academische achtergrond zijn vaak getraind om het ‘juiste’ antwoord te geven. Net zoals op school, waar ons geleerd wordt dat er maar één goed antwoord is: ofwel A, ofwel B, ofwel C, maar nooit een combinatie van de opties. Dat zorgt voor een beperkt denkpatroon en weerhoudt ons ervan om nieuwe wegen in te slaan. Ik vind het cruciaal om dat patroon te doorbreken en nieuwe manieren van denken te durven proberen.
Innovatie is essentieel om vooruit te komen, maar zonder de juiste mindset is het alsof je water probeert te drinken met stokjes.
Zie je obstakels voor innovatie in de publieke sector?
Ibrahim: Een groot obstakel is, naar mijn ervaring, de angst om te falen. In de publieke sector is er een zekere druk om geen fouten te maken. Maar fouten horen nu eenmaal bij het innovatieproces. Je moet de sprong wagen, dingen uitproberen en niet bang zijn om het mis te hebben. Falen is nooit leuk, maar het is wel een onmisbare bron van kennis.
Ik zeg vaak: als je nooit bent gevallen, heb je nooit leren lopen. De aanmoedigingen die een kind krijgt om weer op te staan, zouden volwassenen ook moeten aansporen om te blijven proberen. Ik zeg niet dat we onszelf moeten behandelen als kinderen, maar wel dat we degenen die iets proberen moeten steunen en respecteren.
Ik heb zo vaak gefaald in mijn leven dat het een deel van mijn DNA is geworden en ik er niet meer bang voor ben. Toen ik MolenGeek oprichtte met een vriend die was afgestudeerd aan de Solvay Business School, botste ik al snel op een verschil in aanpak. Hij was getraind om elk risico te evalueren en vroeg me steeds naar alle mogelijke negatieve scenario’s. Dat ontmoedigde me. Als je iets nieuws probeert, moet je risico’s durven nemen en openstaan voor de uitdagingen. Die openheid is wat innovatie echt mogelijk maakt.
Tegenwoordig wordt innovatie gepromoot als de sleutel om te blijven groeien en verbeteren. Maar de mindset die daarvoor nodig is, ontbreekt vaak. Het is alsof je water probeert te drinken met stokjes: de behoefte is er, het water is er, maar de methode of de tools zijn niet geschikt.
Dat zorgt voor een kloof tussen de wil om te innoveren en de daadwerkelijke mogelijkheden om het te doen, en dat remt de ontwikkeling af. Om effectief te innoveren, moeten we onze manier van denken veranderen en een open en flexibele houding aannemen.
Mensen die dagelijks met het probleem te maken hebben, zijn het meest geschikt om ons naar goede oplossingen te leiden.
Wat zijn de belangrijkste manieren om innovatie in de publieke sector te stimuleren?
Ibrahim: Mensen die dagelijks met het probleem te maken hebben, zijn het meest geschikt om ons naar goede oplossingen te leiden. Maar hun kennis wordt vaak niet genoeg gewaardeerd. Een grote fout, zowel in de publieke als de private sector, is dat er oplossingen worden bedacht zonder de mensen erbij te betrekken voor wie ze bedoeld zijn. Beslissingen worden genomen door mensen die ver van de praktijk afstaan, wat leidt tot oplossingen die niet goed genoeg of niet passend zijn.
Ik heb MolenGeek kunnen oprichten omdat ik zelf weet hoe het is om een slechte leerling te zijn. Ik wist hoe het was om niet in het systeem te passen, en dat heeft me geholpen om een alternatief te bedenken voor degenen die, net als ik, niet in het schoolsysteem pasten.
We moeten ook niet vergeten voor wie we echt werken: niet voor onze bazen, maar voor de mensen die direct voordeel halen uit wat we doen. Een initiatief dat hun dagelijks leven verbetert, dáár ligt het echte succes. Een leidinggevende die dat niet erkent, zit niet op de juiste plek. We moeten de mensen helpen die echt gebruik maken van ons werk, zodat we een betekenisvol verschil kunnen maken. Zij moeten centraal staan in alles wat we doen.
Het is ook nodig om een duidelijke visie te hebben om innovatie zinvol te maken. Het ergste wat een organisatie kan doen, is een hackathon organiseren, enthousiasme creëren en vervolgens geen vervolg geven. Dat leidt tot grote teleurstellingen. Zonder concrete veranderingen na zo’n evenement gaan de deelnemers terug naar hun routine, met de conclusie dat er niets is veranderd. Een hackathon moet een startpunt zijn, geen tijdverdrijf. Zonder vervolg loopt een organisatie het risico dat innovatie slechts een mooie term blijft zonder echte impact.
Burgers willen liever een overheid in beweging dan een passieve overheid. Ze willen dat er initiatief wordt genomen en dat er geëxperimenteerd wordt, zelfs als dat niet altijd goed uitpakt.
Zie je kansen voor innovatie in de publieke sector?
Ibrahim: Ik zie België als een echte proeftuin voor nieuwe ideeën. We zijn een klein land, maar met meerdere culturen en talen… Het is een perfecte plek om te experimenteren. Juist die diversiteit maakt van België een land dat verder kan gaan dan zijn buren op het gebied van innovatie. We hebben het potentieel om echte koplopers te worden in de vernieuwing van de administratie en publieke dienstverlening in Europa. Niets houdt ons tegen, behalve de wil om dingen in beweging te zetten en die culturele rijkdom te benutten als een troef om te innoveren.
Artificiële intelligentie (AI) is ook een enorme kans voor de publieke sector, vooral in gebieden zoals onderwijs of competentiemanagement. Stel je voor, met AI zouden we elke leerling echt persoonlijk kunnen volgen. Als een kind goed is in wiskunde, kan het sneller vooruitgaan; heeft het moeite met Frans, dan krijgt het extra ondersteuning.
We zouden zelfs tekenen van welzijnsproblemen of specifieke behoeften kunnen opsporen en de begeleiding daarop aanpassen in real-time. En het stopt niet bij het onderwijs! Bij rekrutering kan AI een doorslaggevende rol spelen door verborgen talenten te ontdekken die wij, mensen, misschien over het hoofd zien. Het kan veel verder gaan dan alleen een cv.
Wat de publieke sector moet begrijpen, is dat je moet durven. Je moet dingen proberen, ook al betekent dat soms dat je faalt. Burgers willen liever een overheid in beweging dan een passieve overheid. Ze willen dat er initiatief wordt genomen en dat er geëxperimenteerd wordt, zelfs als dat niet altijd goed uitpakt. Niemand wil een vastgeroeste administratie. Wat nodig is, zijn managers die risico’s durven nemen en begrijpen dat falen bij het leerproces hoort. Het is niet omdat je een overheidsdienst bent dat je niets kunt proberen. Integendeel, je moet proberen, fouten maken, leren en opnieuw beginnen.
En wat vind je, is een manager die nooit gefaald heeft een goede manager?
Ibrahim: (Glimlacht…)
Innovatie in de publieke sector betekent dat we bestaande gewoontes opnieuw durven bekijken en luisteren naar de mensen op de werkvloer. Zij weten welke oplossingen het beste zouden kunnen werken. Voor Ibrahim Ouassari moeten overheidsdiensten durven experimenteren met nieuwe aanpakken.
Burgers geven de voorkeur aan overheden die initiatief nemen en innoveren, in plaats van stil te staan. Falen moet niet iets zijn om bang voor te zijn, maar juist een kans om ervan te leren en verder te komen.
