Kies mij! (als voorzitter natuurlijk)
Hoe zorgen we ervoor dat burgers spontaan “ja” zeggen tegen verkiezingstaken?
Kies mij! (als voorzitter natuurlijk)
- € 30000
- Deadline is verstreken
- Een zoektocht naar innovatieve ideeën om de burgerplicht tijdens verkiezingen om te vormen van enkel een belastende plicht, tot een waardevol moment in het burgerschap.
Samen werken aan een nieuwe manier om stembureauleden te kiezen
De FOD Binnenlandse Zaken en Nido lanceren een oproep voor innovatieve oplossingen om de aanduiding van de leden van de stembureaus - zowel voorzitters als bijzitters - te moderniseren en aantrekkelijker te maken.
De aanduiding van voorzitters en bijzitters in de Belgische stembureaus verkeert vandaag in crisis. Sinds meerdere verkiezingen hebben de gemeenten moeite om voldoende burgers te mobiliseren voor deze sleutelrollen. Dit komt door een groeiend gebrek aan interesse, te onpersoonlijke communicatie en een gebrek aan erkenning voor de rol. Dit treft rechtstreeks de opgeroepen burgers, de gemeentebesturen en de FOD Binnenlandse Zaken, met als gevolg een hoog aantal weigeringen, afwezigheden of terugtrekkingen bij de opgeroepen mensen. Op de verkiezingsdag brengt dit de organisatie van de stembusgang in gevaar, veroorzaakt het stress bij de wel opgedaagde bijzitters, en ondermijnt het op lange termijn het vertrouwen in ons democratisch proces. Ondanks eerdere inspanningen (de verhoging van de presentiegelden, wettelijke herinneringen en lokale experimenten) om de opgeroepen bijzitters op nieuwe manieren te motiveren, blijft de huidige aanpak voornamelijk gebaseerd op dwang.
Deze challenge wil daarom eenvoudige, toegankelijke en positieve oplossingen bedenken om deze verplichting om te vormen tot een vrijwillige inzet waarbij burgers iets willen bijdragen, en hen te verzoenen met hun democratische plichten.
Help IBZ om de aanduiding van de leden van de stembureaus - voorzitters en bijzitters - te moderniseren en te humaniseren.
Wat is het probleem en voor wie?
Het probleem is eenvoudig te omschrijven, maar heeft zware gevolgen: te weinig burgers aanvaarden de belangrijke rol van voorzitter of bijzitter in de stembureaus. Het huidige systeem, gebaseerd op verplichte oproepingen via administratieve brieven, wordt ervaren als kil, onpersoonlijk en dwingend. Gevolg: een hoog aantal weigeringen of brieven die zonder antwoord blijven, met als resultaat vele afwezigen op de dag van de verkiezing.
In deze case zijn er meerdere actoren:
- De opgeroepen burgers voelen weinig motivatie en erkenning waardoor ze de taak niet als waardevol ervaren.
- De gemeenten, belast met de oproepingen en de opvolging van afwezigheden, staan onder zware organisatorische druk.
- De FOD Binnenlandse Zaken, die instaat voor het goede verloop van de verkiezingen, wordt geconfronteerd met een groeiende onzekerheid of de bureaus wel volledig zullen zijn.
Je kunt geen sterke democratie opbouwen als de mensen die haar dragen, hun plichten niet willen uitvoeren.
Naast de praktische gevolgen ondermijnen de tekorten tijdens de verkiezingen de burgerparticipatie en tast dit het vertrouwen in ons democratisch systeem aan.
Wat is de evolutie van het probleem?
Het fenomeen blijft toenemen. Bij elke verkiezing stijgt het aantal weigeringen, afzeggingen en afwezigheden. Gemeenten moeten steeds vaker noodmaatregelen nemen om de stembureaus te bemannen. Ondanks enkele aanpassingen, zoals een (beperkte) verhoging van de presentiegelden, wettelijke herinneringen of kleine lokale experimenten, blijft de aanpak op dwang gebaseerd, zonder echte betrokkenheid te creëren.
Als er niets verandert, kan dit leiden tot een structureel tekort aan bureauleden, waardoor men massaal beroep moet doen op verplichte oproepingen, sancties of geïmproviseerde oplossingen. Dit zou de administratieve last verder verzwaren en het wantrouwen tegenover de instellingen voeden. Op termijn kan dit zelfs het vlotte en legitieme verloop van verkiezingen in het gedrang brengen.
Bij elke verkiezing wordt de mobilisatie een beetje moeilijker.
Wat is de impact van het probleem?
De gevolgen zijn talrijk:
- Organisatorisch: weigeringen en afwezigheden maken de samenstelling van de stembureaus moeilijk, veroorzaken vertragingen en last-minute herschikkingen, en kunnen zelfs verhinderen dat bepaalde bureaus openen.
- Voor de gemeenten: dit leidt tot een zware overbelasting - extra herinneringen, opvolging van terugtrekkingen en het zoeken van vervangers in allerijl.
- Voor de burgers: de oproeping wordt als een last ervaren, wat het gebrek aan betrokkenheid verder versterkt.
- Voor de FOD Binnenlandse Zaken: dit zorgt voor steeds meer operationele onzekerheid en de noodzaak tot dure en inefficiënte mechanismen.
- En ten slotte, democratisch: als de logistieke participatie in het verkiezingsproces problematisch wordt, dan wordt ook het vertrouwen van burgers in de instellingen, en dus in de legitimiteit van de verkiezingen, aangetast.
De gemeenten luiden bij elke verkiezing de alarmbel.
Hoe weten we dat dit een probleem is?
De signalen zijn duidelijk en terugkerend: het vergt steeds meer moeite om voorzitters en bijzitters te mobiliseren, we constateren hoge aantallen weigeringen en ongerechtvaardigde afwezigheden, voortdurende herinneringen… Gemeentemedewerkers moeten soms op het laatste moment plaatsvervangers oproepen of zelf functies invullen om de opening van de bureaus te verzekeren.
Dit wordt unaniem bevestigd door de gemeenten, ondersteund door de FOD Binnenlandse Zaken en aangetoond in de evaluaties van de laatste verkiezingen. De reeds geteste oplossingen (hogere presentiegelden, wettelijke herinneringen) hadden weinig effect, wat aantoont dat het probleem structureel is. De algemene politieke desinteresse en het bijkomstig ongenoegen, dat ruim gedocumenteerd is, versterkt deze trend nog.
Wat verwachten we van de oplossing?
De ideale situatie is dat elke opgeroepen burger zijn rol duidelijk begrijpt, zich gewaardeerd voelt en ervoor kiest om vrijwillig deel te nemen. De oproeping zou niet langer als een last worden ervaren, maar als een kans om actief bij te dragen aan de democratie.
In dat scenario zijn de stembureaus volledig bemand zonder last-minute maatregelen.
De communicatie tussen administraties en burgers verloopt vlot, respectvol en menselijk. Gemeenten werken met meer gemoedsrust en de verkiezingen kunnen plaatsvinden in een sfeer van vertrouwen.
Concreet moet de oplossing het volgende mogelijk maken:
- Een aanzienlijke stijging van het aantal bevestigingen van opgeroepen burgers;
- Een daling van de ongerechtvaardigde afwezigheden op de verkiezingsdag;
- Een betere waardering door de burger, door de rol duidelijker, waardevoller en toegankelijker te maken;
- Een verlichting van de administratieve last voor de gemeenten;
- En in bredere zin: een versterking van het vertrouwen in het verkiezingsproces en in de democratische instellingen.
Met andere woorden: de oplossing moet de overgang mogelijk maken van een systeem gebaseerd op dwang naar een meer positieve, moderne en motiverende manier van mobilisatie.
Welke oplossingen zijn niet gewenst?
Wat moet in elk geval worden meegenomen?
Sommige pistes zijn te vermijden, omdat ze het probleem zouden verergeren:
- Enkel inzetten op wettelijke dwang of sancties zou de wil van burgers om hun democratische plichten uit te voeren niet doen stijgen
- Procedures complexer maken zou de taak van de gemeenten nog zwaarder maken.
- Volledig digitaal gaan zou een kloof creëren en mensen uitsluiten die minder vertrouwd zijn met technologie.
Daarentegen moet elke oplossing enkele kernprincipes respecteren: eenvoud, toegankelijkheid, naleving van de GDPR en vooral een positieve, uitnodigende toon. De boodschap moet duidelijk, begrijpelijk en inclusief zijn, en altijd een alternatief bieden voor wie niet digitaal actief is.
Samengevat: de oplossing moet menselijk, inclusief en eenvoudig zijn - ze moet de burgerparticipatie waarderen, de administratieve last van de gemeenten verlichten en het vertrouwen in het democratisch proces versterken.
Challenge eigenaar
Régis Trannoy, diensthoofd Verkiezingen, FOD Binnenlandse Zaken
Verloop van de procedure
Geïnteresseerden worden uitgenodigd om hun oplossing en een pilootproject uiterlijk op 12 november 2025 om 12u00 in te dienen via onderstaand formulier, op het adres gbi@bosa.fgov.be
Mogelijke correctie- en onderhandelingsrondes, inclusief de presentatie (pitch) van de oplossing door de indieners, zullen plaatsvinden. Deze rondes kunnen mondeling of schriftelijk verlopen. De presentaties worden georganiseerd op 25 en 27 november 2025 in Brussel en/of online. Niet alle bedrijven die een voorstel indienen, zullen worden uitgenodigd voor een onderhandelingsronde. Elk bedrijf krijgt feedback.
Daarna volgt de indiening van de finale offerte (BAFO), gevolgd door de evaluatie van de offertes en de gemotiveerde gunningsbeslissing.
Heb je nog vragen?
Indien je vragen hebt in het kader van deze challenge dan mag je ons contacteren via gbi@bosa.fgov.be
