De uitdaging achter de dalende respons

Officiële statistieken helpen om onze samenleving beter te begrijpen en onderbouwde beslissingen te nemen. Maar steeds minder burgers en ondernemingen nemen deel aan statistische enquêtes.

Statbel en Nido zoeken een innovatieve, onderbouwde en testbare aanpak om meer mensen of ondernemingen te laten deelnemen. Niet zomaar een campagne of een nieuw idee op papier, maar een oplossing waarvan we het effect kunnen meten.

Voor deze challenge kies je één doelgroep: burgers óf ondernemingen. Je voorstel richt zich uitsluitend op die gekozen doelgroep.

Wat is het probleem en voor wie?

Dat heeft gevolgen voor verschillende groepen:

• Statbel moet meer inspanningen leveren om voldoende antwoorden te krijgen en de kwaliteit van zijn statistieken te waarborgen.
• Burgers en ondernemingen worden mogelijk vaker gecontacteerd. Bovendien begrijpen ze niet altijd waarom hun deelname belangrijk is of wat er met hun gegevens gebeurt.
• Beleidsmakers en onderzoekers hebben nauwkeurige en representatieve statistieken nodig als basis voor beleid en onderzoek.

De uitdaging gaat dus verder dan meer mensen overtuigen om een vragenlijst in te vullen. Statbel wil ook begrijpen wat deelname moeilijk maakt en hoe die drempels kunnen worden weggenomen.

Wat is de evolutie van het probleem?

Bij ondernemingen daalde de respons op de enquête naar de raming van de oogst van 74,37% in 2022 naar 67% in 2025. Ook bij andere ondernemingsenquêtes stelt Statbel een daling vast.

Bij burgers is dezelfde trend zichtbaar. Bij de enquête naar inkomens en levensomstandigheden (SILC), een belangrijke bron voor onderzoek naar inkomens en armoede, daalde de respons van 47% in 2005 naar minder dan 30% volgens de huidige cijfers van Statbel.

Die daling zet zich door ondanks verschillende maatregelen om de deelname eenvoudiger en aantrekkelijker te maken.

Wat is de impact van het probleem?

• Hogere kosten: meer contacten en opvolging vragen extra middelen.
• Meer belasting voor respondenten: burgers en ondernemingen kunnen vaker worden aangesproken.
• Grotere druk op de statistische kwaliteit: het wordt moeilijker om voldoende antwoorden te verzamelen uit alle groepen van de samenleving.

Betrouwbare statistieken moeten een zo goed mogelijk beeld geven van de werkelijkheid. Wanneer bepaalde groepen onvoldoende deelnemen, vraagt dat extra aandacht voor de representativiteit en nauwkeurigheid van de resultaten.

Een hogere deelname kan helpen om die kwaliteit te behouden zonder de kosten en de belasting voor respondenten verder op te drijven.

Hoe weten we dat dit een probleem is?

• Eenvoudigere vragenlijsten: kortere vragenlijsten, aangepaste vraagroutes en waar mogelijk vooraf ingevulde gegevens.
• Meer digitale mogelijkheden: gemakkelijker online antwoorden en ondersteuning bij digitale deelname.
• Duidelijkere communicatie: begrijpelijkere uitnodigingsbrieven en informatie.
• Betere opvolging: herinneringen, ondersteuning en persoonlijk contact. Bij bepaalde burgerenquêtes krijgen deelnemers ook een financiële vergoeding.

Deze maatregelen hebben de deelname eenvoudiger gemaakt, maar de algemene dalende trend niet gekeerd.

Waarom mensen niet deelnemen, is nog onvoldoende duidelijk. Statbel ziet verschillende mogelijke oorzaken:

• Enquêtemoeheid en een overvloed aan informatie.
• Een beperkte bekendheid of herkenbaarheid van Statbel.
• Twijfels over privacy en de bescherming van persoonsgegevens.
• Onvoldoende inzicht in het maatschappelijke nut van de enquête.
• Bij ondernemingen: het gevoel dat enquêtes vooral tijd en geld kosten.

Dit zijn hypotheses, geen bewezen verklaringen. De challenge moet helpen achterhalen welke factoren werkelijk een rol spelen en hoe Statbel daarop kan inspelen.

Wat verwachten we van de oplossing?

Er is ruimte voor verschillende benaderingen. Denk bijvoorbeeld aan:

• Statbel herkenbaarder maken en het vertrouwen versterken.
• Slimmer kiezen wanneer en via welk kanaal respondenten worden gecontacteerd.
• Ondersteuning beter afstemmen op de behoeften van de doelgroep.
• Respondenten duidelijker tonen wat hun deelname oplevert.
• Het maatschappelijke nut van enquêtes en de veilige verwerking van gegevens zichtbaar maken.

Andere ideeën zijn welkom. We willen vooral ontdekken welke aanpak in de praktijk het meeste verschil maakt.

Drie concrete stappen

1. Beter begrijpen waarom mensen wel of niet deelnemen
   Onderzoek welke drempels en motivaties de deelname beïnvloeden. Breng verschillen tussen groepen respondenten en soorten enquêtes in kaart. Bepaal welke factoren het zwaarst doorwegen en waar de grootste kansen liggen om de respons te verhogen.
2. Een concrete oplossing ontwikkelen en testen
   Werk één of meer gerichte oplossingen uit die binnen de bestaande werking van Statbel kunnen worden toegepast. De oplossing mag Statbel niet meer kosten dan de huidige aanpak. Dat geldt zowel tijdens het testen als bij een eventuele latere toepassing op grotere schaal.
3. Aantonen wat werkt
   Ontwikkel een betrouwbare test waarmee Statbel kan meten of de oplossing de deelname verhoogt. Gebruik de resultaten om te bepalen of de aanpak verder ontwikkeld, aangepast of breder toegepast kan worden.

Welke enquêtes daarvoor geschikt zijn, bepalen beide partijen samen. Daarbij houden ze rekening met de planning, het aantal deelnemers, de wettelijke mogelijkheden en de beschikbare capaciteit.

Kosten van de oplossing

De oplossing mag Statbel niet meer kosten dan de huidige aanpak.

De inschrijver moet aantonen dat de voorgestelde werkwijze geen hogere kosten veroorzaakt dan de bestaande manier van werken. Daarbij wordt onder meer rekening gehouden met personeelsinzet, gebruikte middelen en eventuele terugkerende kosten.

Dat geldt zowel tijdens het testen van de oplossing als bij een eventuele latere toepassing op grotere schaal.

Statbel controleert vóór de start van elk proefproject of aan deze voorwaarde is voldaan.

Voor elke test bepalen Statbel en de geselecteerde partner vooraf een nulmeting, een realistische minimale verbetering en duidelijke succescriteria. Waar mogelijk vergelijken ze de nieuwe aanpak met een controlegroep die de bestaande werkwijze volgt.

Naast de bruto- en nettorespons kunnen ook andere effecten worden gemeten, zoals

• het aantal herinneringen en ondersteuningscontacten
• het aantal respondenten dat afhaakt
• de kosten per extra respondent
• het bereik van moeilijker bereikbare groepen.

Ook het vertrouwen in Statbel, de herkenbaarheid van de dienst en het ervaren nut van enquêtes kunnen worden onderzocht.

Een geslaagde test toont een overtuigende verbetering aan, zonder bijkomende structurele werklast of negatieve gevolgen voor bepaalde groepen.

De tests mogen de statistische kwaliteit of de rechten van respondenten niet aantasten.

Welke oplossingen zijn niet gewenst?

Niet elk voorstel past binnen deze challenge. We zoeken oplossingen die Statbel binnen zijn bestaande wettelijke, budgettaire en operationele kader kan gebruiken.

Daarom vallen de volgende voorstellen buiten de scope:

• Nieuwe structurele financiële of materiële beloningen. De oplossing mag geen bijkomend terugkerend budget voor beloningen vereisen. Ook kansgebonden beloningen, zoals loterijen en tombola's, zijn uitgesloten.
• Meer structureel werk voor medewerkers. De aanpak mag geen blijvende extra werklast veroorzaken voor enquêteurs of andere medewerkers van Statbel.
• Oplossingen die Statbel meer kosten dan de huidige aanpak. De inschrijver moet aantonen dat de voorgestelde werkwijze zowel tijdens het testen als bij een eventuele latere toepassing geen hogere werkingskosten veroorzaakt.
• Fundamentele wijzigingen aan verplichte vragenlijsten. Veel onderwerpen, variabelen en kwaliteitsvereisten liggen vast in Europese regelgeving.
• Alleen een uitnodigingsbrief herschrijven. De oplossing moet verder kijken dan één communicatiemiddel.
• Louter theoretisch advies. We verwachten een concrete oplossing die getest en beoordeeld kan worden.
• De verplichte enquêtes vervangen. Volledig andere methoden van gegevensinzameling die de bestaande verplichte enquêtes vervangen, behoren niet tot deze challenge.

Nieuwe en flexibelere manieren om respondenten te contacteren of te ondersteunen zijn wel welkom, zolang ze aan de wettelijke en statistische vereisten voldoen.

1. Een onderbouwde probleemanalyse: welke drempels en motivaties onderzoek je? Op welke gegevens of inzichten baseer je jouw aannames?
2. Een concrete oplossing: welke verandering stel je voor en hoe helpt die om de deelname te verhogen?
3. Een onderbouwd testplan: hoe vergelijk je de nieuwe aanpak met de bestaande? Beschrijf de test- en controlegroep, de verdeling van deelnemers, de indicatoren, de meetmomenten en de analysemethodes.
4. Duidelijke succescriteria: wanneer is de oplossing geslaagd? Wanneer moet Statbel ze aanpassen, uitbreiden of stopzetten?
5. Een inschatting van de impact en risico's: welke effecten verwacht je en hoe beperk je mogelijke nadelen voor respondenten?
6. Een haalbaarheidsanalyse: welke mensen, middelen en tijd zijn nodig om de oplossing te testen en later toe te passen? Vergelijk de werkingskosten van de voorgestelde oplossing met die van de huidige aanpak. Leg uit hoe je voorkomt dat de kosten voor Statbel stijgen en of de oplossing op grotere schaal kan worden gebruikt.
7. Een toetsing aan de randvoorwaarden: hoe respecteer je privacy, de GDPR, statistische geheimhouding, informatiebeveiliging en de geldende wetgeving?
8. Een concreet vervolgplan: hoe kan Statbel na een geslaagd proefproject met de oplossing aan de slag?

Taalvereisten: de communicatie en de uiteindelijke oplossing moeten bruikbaar zijn in het Nederlands en het Frans. Engels kan tijdens de samenwerking als aanvullende werktaal worden gebruikt.

Hoe beoordelen we de voorstellen?

• Effectieve oplossing (15%): sluit de voorgestelde oplossing aan bij de behoeften en doelstellingen van de challenge?
• Efficiënte oplossing (20%): welke meerwaarde biedt de oplossing ten opzichte van de huidige aanpak? Maakt de inschrijver voldoende duidelijk hoe de oplossing het probleem aanpakt?
• Innovatieve oplossing (15%): wat maakt de voorgestelde aanpak vernieuwend binnen de context van Statbel?
• Opzet van het proefproject (20%): is het testplan realistisch, goed onderbouwd en geschikt om het effect van de oplossing betrouwbaar te meten?
• Kwaliteit/prijsverhouding (10%): staat de prijs voor het ontwikkelen en uitvoeren van het experiment in verhouding tot de voorgestelde diensten en resultaten?
• Haalbaarheid van implementatie (10%): kan Statbel de oplossing na een succesvol proefproject toepassen binnen zijn bestaande werking? De oplossing mag Statbel niet meer kosten dan de huidige aanpak.
• Team (10%): beschikt het voorgestelde team over de nodige expertise, motivatie en flexibiliteit om het proefproject succesvol uit te voeren?

Belangrijke minimumvoorwaarden

Voor drie criteria moet een voorstel minstens 6/10 behalen:

• Efficiënte oplossing
• Opzet van het proefproject
• Kwaliteit/prijsverhouding

Daarnaast moet het voorstel een totaalscore van minstens 5/10 behalen.

Een voorstel dat niet aan deze minimumvoorwaarden voldoet, komt niet in aanmerking voor de opdracht.

De volledige gunningscriteria en voorwaarden vind je in het bestek.

Challenge eigenaar

De dienst wil beter begrijpen waarom burgers en ondernemingen minder vaak deelnemen aan zijn enquêtes en welke oplossingen die trend kunnen helpen keren.

Statbel brengt de nodige kennis en informatie over de enquêtes in. Samen met de geselecteerde partner bepaalt de dienst welke proefprojecten haalbaar zijn en hoe ze worden uitgevoerd.

Statbel beslist uiteindelijk zelf welke oplossingen worden toegepast of verder uitgebreid.

Verloop van de procedure

Hoe kan je deelnemen?

1. Kies je doelgroep
   Vermeld in je offerte of je voorstel gericht is op burgers of ondernemingen.
2. Werk je offerte uit
   Beschrijf jouw aanpak en leg uit waarom die de deelname kan verhogen. Maak duidelijk hoe je de oplossing wilt testen en hoe je het resultaat zult meten.
3. Dien je eerste offerte in – uiterlijk 19 november 2026
   Stuur je ondertekende offerte uiterlijk donderdag 19 november 2026 om 12.00 uur als PDF naar gbi@bosa.fgov.be. Vermeld als onderwerp van je e-mail: Offerte overheidsopdracht challenge Statbel + naam van het bedrijf. Gebruik bij voorkeur het beschikbare offerteformulier en voeg de vereiste documenten toe. Raadpleeg het bestek en de offerte-instructies voor alle voorwaarden.
4. Beoordeling van de eerste offertes – 20 november 2026
   De eerste offertes worden beoordeeld op basis van de criteria die hierboven zijn beschreven.
5. Pitches bij Nido – 23 en 24 november 2026
   Op maandag 23 en dinsdag 24 november 2026 vinden de pitches plaats bij Nido. Niet alle inschrijvers worden automatisch uitgenodigd. De betrokken ondernemingen ontvangen een uitnodiging en spreken het exacte tijdstip af met Nido. Elke inschrijver ontvangt feedback op zijn voorstel.
6. Dien je definitieve offerte in – uiterlijk 26 november 2026
   Na de eventuele onderhandelingen kunnen de betrokken ondernemingen een aangepaste definitieve offerte indienen, de Best and Final Offer (BAFO). De deadline is donderdag 26 november 2026 om 23.59 uur. De ondernemingen die aan deze fase deelnemen, ontvangen de indieningsinstructies per e-mail.
7. Definitieve beoordeling – 27 november 2026
   Op vrijdag 27 november 2026 beoordeelt de jury de definitieve offertes.

Praktische informatie

• Vragen over de challenge? e-mail Nido

Bijlagen

Alle voorwaarden, de opdrachtomschrijving en de beoordelingsprocedure, het formulier voor het indienen van je offerte en praktische richtlijnen voor het correct opstellen en indienen van je offerte.

^{✨De beelden op deze pagina zijn met AI gegenereerd en dienen ter illustratie.}